Độn Giáp Tổng Luận

Độn Giáp Tổng Luận

[Phần 1: Ý nghĩa của "Độn" và bản chất của binh pháp]

遁甲為兵而設，兵為陰象，為詭道，故取諸遁。謂其遁于六儀之下而不見其形也。
Độn Giáp được đặt ra vì việc binh. Binh là tượng âm, là đường quỷ quyệt, cho nên mới lấy chữ "Độn" (ẩn náu). Ý nói sự ẩn mình dưới sáu nghi (Lục Nghi) mà không thấy hình dạng vậy.

[Phần 2: Vai trò của Giáp và mối quan hệ sinh khắc]

蓋甲為至尊之神，宜藏而不宜露，宜和而不宜乘，宜生扶而不宜剋制。所喜者惟土，所憎者惟金也。
Vì Giáp là vị thần tối cao, nên thích hợp ẩn giấu mà không thích hợp phô bày, thích hợp hòa hợp mà không thích hợp thừa thắng xông pha, thích hợp được sinh trợ mà không thích hợp bị khắc chế. Điều nó ưa thích chỉ là Thổ, điều nó ghét bỏ chỉ là Kim.

惟其喜土也。故奇門始起之例，以六戊隨之。甲逆而戊亦逆，甲順而戊亦順，如形之與影。兩相附而不相離。
Chính vì nó ưa Thổ, cho nên trong cách khởi đầu của Kỳ Môn, lấy Lục Mậu đi theo Giáp. Giáp nghịch thì Mậu cũng nghịch, Giáp thuận thì Mậu cũng thuận, như hình với bóng, hai bên gắn bó mà không rời.

惟其憎金也。故有乙之合以俟其內，有丙丁之威以制其外。乙者甲之同氣。丙丁者甲之子嗣，如手足之衛心腹，臣子之衛君父。
Chính vì nó ghét Kim, cho nên có Ất đến hòa hợp để phòng bên trong, có Bính, Đinh dùng uy lực để chế ngự bên ngoài. Ất là khí đồng loại với Giáp (là em). Bính, Đinh là con cháu của Giáp (là con). Như tay chân bảo vệ tim gan, như tôi con bảo vệ vua cha.

鼎足之形成，而後甲有苞桑之固矣。
Thế chân vạc (ba chân) hình thành, sau đó Giáp mới có sự vững chắc như cây bao (cây đa) vậy.

[Phần 3: Ý nghĩa của việc kiến lập vạn quốc và các nguyên lý nền tảng]

先王建萬國、諸侯，其義亦準諸此。
Các bậc tiên vương xây dựng muôn nước, phong chư hầu, ý nghĩa ấy cũng căn cứ vào điều này.

故陰陽順逆者，造化之定理。戴九履一者，河洛之精蘊。
Cho nên âm dương thuận nghịch, là định lý của tạo hóa. Đầu đội chín chân đạp một (Cửu Cung), là tinh hoa ẩn chứa trong Hà Đồ Lạc Thư.

配以八門、八卦列矣。加以三盤、三才正矣。重以三奇、三光耀矣。積時置閏、歲功成矣。一節三元、二十四氣備矣。
Phối với Bát Môn, thì Bát Quái được sắp xếp. Thêm vào Tam Bàn, thì Tam Tài (Thiên, Địa, Nhân) được xác định. Đặt thêm Tam Kỳ, thì Tam Quang (Nhật, Nguyệt, Tinh) rạng rỡ. Tích lũy thời gian để đặt tháng nhuận, thì công việc của năm được thành tựu. Một Tiết có Tam Nguyên, thì 24 khí được đầy đủ.

以六十時干為經，以四時八節為緯。二九四、七五三、六一八。相摩相盪，而四千三百二十之局成矣。
Lấy 60 can giờ làm đường dọc (kinh tuyến), lấy bốn mùa tám tiết làm đường ngang (vĩ tuyến). [Số] hai, chín, bốn; bảy, năm, ba; sáu, một, tám (Cửu Cung) tương tác, xung đột lẫn nhau, và 4320 cục được hình thành.

[Phần 4: Ứng dụng và ý nghĩa nhân văn]

大之為風雲龍虎之機宜。小之為動靜行藏之趨避。
Lớn lao thì là cơ nghi của phong vân long hổ (thiên thời, địa lợi, sự biến hóa). Nhỏ nhặt thì là sự hướng tới hoặc tránh né trong động tĩnh, hành tàng (hành động hay ẩn cư).

範圍天地而不過，曲成萬物而不遺。百姓日用而不知。
Bao trùm cả trời đất mà không vượt quá, uốn nắn thành tựu vạn vật mà không bỏ sót. Trăm họ ngày đêm sử dụng mà không biết đến.

雖其中不無詭譎荒唐，悖于聖賢之論。今但取其生剋制伏，近於理者，著之于篇，以前民用，而補易道之所未備。
Tuy trong đó không thể không có những điều quỷ quyệt, hoang đường, trái với lời luận của các bậc thánh hiền. Nay chỉ lấy những điều về sinh, khắc, chế, phục (chế hóa), gần gũi với lý lẽ, viết ra thành thiên, để dùng trước cho dân chúng, và bổ sung những gì mà đạo Dịch chưa chuẩn bị đầy đủ.

凡欲教為子者之思孝，教為臣者之思忠，不至於前有險而不見，後有賊而不知來，未必非修齊治平之一助也。
Phàm những ai muốn dạy kẻ làm con nghĩ đến chữ hiếu, dạy kẻ làm tôi nghĩ đến chữ trung, để không đến nỗi trước có hiểm họa mà không thấy, sau có kẻ hại mà không biết, thì điều này chưa hẳn không phải là một sự trợ giúp cho việc tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.

至于書符誦呪，似屬不經，槩不錄入。
Còn về việc vẽ bùa, đọc chú, xem ra thuộc về không chính thống, nên xin không ghi chép vào đây.