KỸ THUẬT DỰ BÁO KỲ MÔN ĐỘN GIÁP – PHÉP CHIẾM CHỦ - KHÁCH VÀ ỨNG DỤNG

Kỳ Môn Độn Giáp, dù là sách lược (vận trù) hay dự báo, đều không thể tách rời Chủ và Khách, lưỡng giả (hai bên), đều tồn tại mối quan hệ giữa chúng. Nó là một môn sách lược học (vận trù học) được xây dựng trên mối quan hệ, chứ không phải dự báo học. Trong đó, Chủ – Khách chính là linh hồn của Kỳ Môn Độn Giáp. Không phân biệt Chủ – Khách, dụng thần đã sai, toàn bộ cục chỉ có thể gượng ép viện dẫn, và tầm nhìn xem xét cục trở nên hạn hẹp. Nhìn nhận bằng phương pháp "minh bản thủy" (làm rõ cái gốc ban đầu) mà cổ thánh hiền dạy, để "tri tiên hậu" (biết trước sau), thì lúc này "bản thủy" chính là "bản thủy" của ứng dụng Kỳ Môn. Ứng dụng "bản thủy" của Kỳ Môn Độn Giáp nằm trong thuật binh gia, chính là đạo dùng binh. Về sau được ứng dụng rộng rãi vào các tầng lớp khác nhau trong đời sống xã hội của con người, đó là sự phát triển của nó, chính là "mạt" (ngọn)! Do vậy, khi đối diện với Kỳ Môn thức bàn, chúng ta không được quên "bản thủy" ứng dụng của nó – đạo dùng binh! Hiểu rõ điều này, thì "tiên hậu" (trước sau) của nó cũng tự nhiên sáng tỏ!

"Đạo dùng binh" đương nhiên là "tiên" (trước hết) phải phân minh địch – ta. Nhà binh nếu chưa làm rõ "địch – ta" thì trận này đánh thế nào? Trong "Tôn Tử – Mưu công thiên" có nói: "Biết mình biết ta, trăm trận không nguy; không biết ta mà biết mình, một trận thắng một trận thua; không biết mình, không biết ta, mỗi trận ắt nguy". Tôn Tử ở đây khuyên người dùng binh không chỉ phải "minh" (phân rõ) địch – ta, mà còn phải "tri" (biết) địch – ta! ("Địch – ta", "mình – ta" ở đây chính là "Chủ – Khách" trong Kỳ Môn). Biết địch – ta, đại cục nằm trong lòng! Nhà binh dùng binh mà không biết địch – ta, "mỗi trận ắt nguy". Tương tự, Kỳ Môn đoán cục không biết Chủ – Khách, mỗi lần chiếm ắt thất bại! Đạo binh gia có câu "binh bất yếm trá" (dùng binh không ghét sự lừa dối), nếu Kỳ Môn không dùng để xem xét phòng chống sự "trá" của binh gia thì còn có thể gọi là "thuật của binh gia" được không? Có thể nói, tất cả những ai diễn bố Kỳ Môn đều hiểu lý lẽ này.

1. Chủ – Khách là gì?

Trong dự báo và quyết sách của Kỳ Môn Độn Giáp có một đặc điểm quan trọng là phân Chủ – Khách. Điều này rất phù hợp với phép biện chứng của mâu thuẫn.

Trong ứng dụng Kỳ Môn, đại khái phân Chủ – Khách theo các nguyên tắc sau đây (đây chỉ là sự phân biệt Chủ – Khách về mặt khái niệm, trong ứng dụng cụ thể lấy điểm thứ 3 làm tư duy):

• Từ động và tĩnh mà phân: động là Khách, tĩnh là Chủ.

• Từ thứ tự hành động mà phân: hành động trước là Khách, hành động sau là Chủ.

• Từ thái độ mà phân: tích cực chủ động là Khách, tiêu cực bị động là Chủ.

• Từ tấn công và phòng thủ mà phân: tấn công là Khách, phòng thủ là Chủ.

• Từ khoảng cách mà phân: xa là Khách, gần là Chủ.

• Từ trong và ngoài mà phân: bên ngoài là Khách, bên trong là Chủ.

• Từ Thiên Bàn – Địa Bàn của Kỳ Môn mà phân: Tam Kỳ Lục Nghi trên Thiên Bàn là Khách, Tam Kỳ Lục Nghi dưới Địa Bàn là Chủ.

• Từ mười can ghi giờ mà phân: Ngũ Dương thời lợi cho Khách, Ngũ Âm thời lợi cho Chủ.

• Từ cách cục Kỳ Môn mà phân: sao, cửa phản ngâm lợi cho Khách; sao, cửa phục ngâm lợi cho Chủ.

Bài ca Chủ – Khách (Chủ Khách Ca)

Thiên bàn động dụng chiêm vi khách,
Địa bàn an tĩnh chiêm chủ huyệt.
Tế khán tinh cung kỳ môn tri,
Sát kỳ hình khắc cát hung quyết.
Phân kỳ nhật nguyệt vượng tương phương,
Càng biện kỳ phương vân khí sắc.

Giả như Thiên Bồng gia Cửu cung,
Vượng tương chi nguyệt tại thu đông.
Hỷ phùng Nhâm, Quý, Hợi, Tý nhật,
Bắc phương hắc khí khách hữu công.
Nhược hoàn Thiên Anh gia nhất địa,
Đông thời bắc phương chủ phản lợi.

Kỳ môn tinh vị phỏng bỉ suy,
Nhân tại thời phương phân tử tế.

Xem cụ thể lợi Chủ hay lợi Khách:

• Căn cứ vào thời can để luận:

  • Ngũ Dương thời (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu) lợi cho Khách. Đánh trận nên chủ động tấn công, thích hợp cho việc đi xa, cầu tài, nhậm chức, di dời, cưới gả, khởi tạo.

  • Ngũ Âm thời lợi cho Chủ, nên tạm thời không hành động, giữ thế chờ người, phòng thủ, chờ đợi.

• Căn cứ vào cách cục Kỳ Môn để quyết định:

  • Dựa vào quan hệ sinh khắc giữa Thiên Bàn và Địa Bàn để phán đoán.

  • Nếu Thiên Bàn sinh Địa Bàn → lợi cho Chủ.

  • Nếu Địa Bàn sinh Thiên Bàn → lợi cho Khách.

  • Thiên Bàn khắc Địa Bàn → lợi cho Khách.

  • Địa Bàn khắc Thiên Bàn → lợi cho Chủ.

Đó chính là Chủ – Khách. Có nhiều bạn bè cùng một thời điểm có nhiều người đến hỏi việc, kết quả không tìm ra dụng thần, thực ra là do không phân biệt Chủ – Khách. Người hỏi trước là Khách, người hỏi sau là Chủ, Thiên Bàn và Địa Bàn mỗi bên một dụng thần, tuyệt đối sẽ không có chuyện không tìm ra dụng thần. Còn gọi là "báo số khởi cục", lão hủ không dám tán đồng.

2. Bí mật của Chủ – Khách

Trong "Kỳ Môn Bí Táp Đại Toàn" đã luận giải chi tiết nguyên tắc lựa chọn Chủ – Khách:

"Phàm Chủ – Khách, động tĩnh bất định, biến hóa khôn lường. Cho nên Chủ – Khách là tượng không cố định. Hoặc lấy hành động trước làm Khách, hành động sau làm Chủ; hoặc lấy động làm Khách, tĩnh làm Chủ; hoặc lấy tiếng trước làm Khách, tiếng sau làm Chủ; hoặc lấy Thiên Bàn làm Khách, Địa Bàn làm Chủ; hoặc lấy Dương làm Khách, Âm làm Chủ; hoặc phản khách vi chủ, phản chủ vi khách. Cho nên người giỏi dùng Kỳ Môn, trước hết phải phân Chủ – Khách, sau đó mới minh phép chiếm."

Điều này tuy nói về sự trọng yếu trong hành quân đánh trận, nhưng trong dự báo nhân sự thường ngày cũng là tiền đề để dự báo chính xác.

Ví dụ trong dự báo Kỳ Môn, có những vấn đề như: chủ động đi dự báo cho người và người khác chủ động đến cầu đoán, trong cùng một thời điểm có nhiều người khác nhau đến cầu đoán lần lượt... Thực ra những điều này đều thuộc phạm trù Chủ – Khách. "Kỳ Môn Bí Táp Đại Toàn" lại nói: "Nếu ta đi tìm người, ta là Khách, người kia là Chủ, lấy sao trên Thiên Bàn làm ta, lấy sao dưới Địa Bàn làm người kia. Nếu người kia đến tìm ta, người kia là Khách, ta là Chủ, lấy sao trên Thiên Bàn làm người kia, sao dưới Địa Bàn làm ta."

Có thể thấy, sự tương ứng của Chủ – Khách không phải bất biến, mà phải biện chứng phân tích theo trạng thái động tĩnh. Do đó, nguyên tắc lấy dụng thần cần tùy theo tình huống khác nhau mà biến thông, không thể dùng một cách cứng nhắc. Hiểu rõ cơ của động tĩnh, xem xét sự ứng đáp của Chủ – Khách, thì cục thế sẽ sáng tỏ như lòng bàn tay. Ví dụ:

• Đoán chiến sự, trước hết phải phân Chủ – Khách, sau đó mới định thắng bại.

• Cùng một thời điểm, nhiều người hỏi về cùng một loại việc: người hỏi trước là Khách, người hỏi sau là Chủ, để ứng nghiệm sự việc khác nhau.

• Có ý (chủ động) là Khách, vô ý (bị động) là Chủ, v.v.

• Ví dụ: Nguyệt Can là anh em. Người đầu tiên hỏi thì xem cung Thiên Bàn của Nguyệt Can rơi vào – bởi vì là Khách; người thứ hai cầu đoán thì lấy cung Địa Bàn của Nguyệt Can làm Chủ – bởi vì là Chủ thì hành động sau hoặc không hành động.

Trong dự báo Kỳ Môn:

• Phàm người đến chủ động cầu đoán thì tương đối dễ nhận biết.

• Chủ động đi dự báo thì phải tinh thông đạo Chủ – Khách.

• Người khác đến tìm ta, cơ của việc đó rõ ràng; ta đi ứng đáp người khác, cơ của việc đó khó nhận biết.

• Cho nên phần nhiều lấy người khác đến tìm ta làm Nhân (nguyên nhân), làm Khách; sự động tĩnh của ta làm Quả (kết quả), làm Chủ. Chủ là trung tâm của Khách.

Điều đó có nghĩa là gì?
Tức là có người đến hỏi đoán, họ là chủ động, vì vậy là Khách. Đã là Khách thì thông tin hiện ra rõ ràng, đương nhiên phải lấy cung Thiên Bàn của sao, cửa, kỳ nghi làm chủ.
Còn ta chủ động đi đoán người khác, người đó chưa lên tiếng hỏi, hoặc tâm niệm chợt động, đột nhiên muốn biết người nào đó hoặc việc nào đó hiện tại ra sao, thì ta là Khách, là chủ động đoán người kia; người kia là Chủ, bị động cầu đoán, vì vậy thông tin ẩn giấu, phải lấy thông tin của Địa Bàn (sao, cửa, kỳ nghi) làm chính.

Bởi vì hệ thống Kỳ Môn giống như một tấm gương, phàm có người đến liền có hình ảnh phản chiếu, cho nên Kỳ Môn không từ chối sự nghi ngờ của người cầu đoán, càng hỏi thì kết quả càng chi tiết, đây cũng là đạo lợi Chủ trong dự báo Kỳ Môn. Trong dự báo, không có nhân thì không thành quả, tất cả đều tuân theo nguyên tắc "Khách tùy chủ tiện" (Khách theo sự tiện lợi của Chủ). Làm Chủ thì phải quen với lễ đãi khách, làm Khách thì phải hợp với sở thích của Chủ.

Dân gian có câu "Học được Kỳ Môn Độn, người đến không cần hỏi". Nhưng ở tầng cao của dự báo Kỳ Môn, còn phải đạt được cảnh giới "không cần hỏi người đến" – cái gọi là "người chưa đến đã biết họ sắp đến". Nhưng lão hủ học tập nhiều năm vẫn chưa đạt được cảnh giới này.

Trong Kỳ Môn, để dự báo chính xác nhân sự, trước hết phải hiểu rõ đạo làm Chủ, làm Khách. Sự động tĩnh của nhà dự báo thường rất quan trọng, trở thành điểm mấu chốt của việc làm Chủ hay làm Khách. Không có Khách thì Chủ không hiện, không có Chủ thì không thành Khách. Chủ và Khách là một cặp mâu thuẫn tương tồn, nương tựa lẫn nhau. Có lúc, có thể lấy Chủ để ứng Khách; có lúc lại lấy Khách để ứng Chủ. Khách tùy chủ tiện, khách nhiều chủ chê. Trong dự báo thực tế, cần phải luôn chú ý phân biệt Chủ – Khách. Chủ – Khách là cơ tiên của dự báo, phân Chủ – Khách thì cục thế sáng rõ. Dự báo Kỳ Môn thường lấy một hoàn cảnh cụ thể đối ứng với Kỳ Môn thức bàn, cho nên phàm nhân vật khi vào cục bàn thì Chủ – Khách động tĩnh liền hiện. Con người, sự vật cụ thể trong không gian – thời gian cụ thể đều có thể lần lượt lấy Chủ – Khách để ứng nghiệm, đều tồn tại mối liên hệ Chủ – Khách giữa các bên. Vì vậy, tinh thông đạo Chủ – Khách, thì không gì là không thể dự báo, không gì là không thể đoán được.

3. Cách lựa chọn Chủ – Khách như thế nào? Ứng dụng ra sao trong kết cục?

Phép phân Chủ – Khách:

• Dự báo việc tương lai: lấy sao mà Thiên Bàn của Thời Can (cung Thời Can rơi vào) mang theo làm Khách; lấy sao mà Địa Bàn của Thời Can (bên dưới) mang theo làm Chủ. Xem quan hệ sinh khắc giữa hai sao trong cung Thiên Bàn rơi vào.

• Dự báo việc quá khứ: lấy cung Thiên Bàn của Trực Phù mang sao làm Chủ; lấy sao mà Địa Bàn của Trực Phù mang (thừa) làm Khách.

Xem thêm tình huống nhân sự:

• Trực Sứ Môn là Khách.

• Cửa trên Địa Bàn của cung mà Trực Sứ Môn rơi vào bay lên Thiên Bàn làm Chủ.
  Ví dụ: Trực Sứ là Đỗ Môn ở cung 7, lấy Đỗ Môn trên Thiên Bàn làm Khách, lấy Kinh Môn trên Thiên Bàn làm Chủ.

Trực Phù và Trực Sứ có tồn tại quan hệ Chủ – Khách không?
Trực Phù và Trực Sứ đều là lập túc điểm (điểm đứng chân). Một cái là lập túc điểm của trạng thái khách quan hiện tại, một cái là lập túc điểm của trạng thái nhân sự hiện tại. Căn bản không thể có quan hệ Chủ – Khách.

Hiện nay phổ biến lấy Thiên Bàn của cung Thời Can làm Khách, Địa Bàn làm Chủ, thực ra là giải thích sai ý của người xưa, dẫn đến truyền sai lệch. Lấy đó mà nói là "cực kỳ chính xác", chẳng biết cái "chính xác" ấy từ đâu mà có.

Tóm lại:

• Lấy người đến trước làm Khách.

• Lấy người đến sau làm Chủ.

• Lấy động làm Khách.

• Lấy tĩnh làm Chủ.

Trên đây phân biệt rất rõ ràng quá khứ, hiện tại, tương lai. Hiểu được đạo lý này, thì cũng sẽ hiểu được trong Kỳ Môn cái gì là đã xảy ra trong quá khứ, cái gì là đang xảy ra ở hiện tại, cái gì là sẽ xảy ra trong tương lai.

Ví dụ:
Nếu lấy Ất làm dụng thần:

• Thiên Bàn Ất (Ất + Canh) ở cung 6 → là trạng thái khách quan hiện tại.

• Địa Bàn Ất (Mậu + Ất) ở cung 9 → là trạng thái khách quan quá khứ.

• (Canh + Quý) ở cung 3 → là trạng thái khách quan tương lai.

Phương pháp "Phiên cung pháp" (lật cung) của Vương Phượng Lân chính là từ đây mà ra.

Tiết lộ thêm một tuyệt kỹ độc quyền, thuộc phương pháp đoán tầng cao của Kỳ Môn, thực ra đạo lý vô cùng đơn giản, chẳng qua là hai chữ "Chủ – Khách". Dịch học vốn không cao siêu đến thế. Dịch, dễ như trở bàn tay.

Ví dụ: Nếu đã chia tay bạn gái, chưa tìm được bạn gái mới, vậy bạn gái tương lai lấy gì làm dụng thần?

Lấy Ất làm dụng thần:

• Thiên Bàn Ất (cung 6, Ất + Canh) là trạng thái của bạn gái hiện tại. Trong Kỳ Môn, Ất – Canh sẽ hiển thị thông tin chia tay.

• Bạn gái hiện tại là Khách, vậy bạn gái tương lai là Chủ.

• Do đó, Địa bàn Canh nằm dưới Ất chính là bạn gái tương lai.

• Canh bay đến vị trí Thiên Bàn (cung 3, Canh + Quý) là trạng thái của bạn gái tương lai.

• Bản thân hiện tại là Khách, vậy bản thân tương lai là Chủ.

• Canh của hiện tại trong tương lai sẽ biến thành Quý (cung 2, Quý + Đinh).

• Thông qua phân tích trạng thái cung rơi của bạn gái tương lai (Canh) và bản thân tương lai (Quý) → có thể phân tích được bạn gái tương lai sẽ xuất hiện khi nào, cũng như mối quan hệ giữa hai bên.

4. Kết luận

Tóm lại, Kỳ Môn Độn Giáp với tư cách là môn sách lược học (vận trù học) tầng cao của Chu Dịch, dự báo không phải là mục đích, sách lược (vận trù) mới là mục đích. Cốt lõi là giúp con người tránh hung, hướng tới cát. Bởi vì trong cuộc sống, con người luôn phải đối mặt với những lựa chọn và cạnh tranh, điều này không thể tránh khỏi liên quan đến vấn đề lợi Chủ hay lợi Khách. Do vậy, càng cần nắm bắt từ góc độ triết học về nội hàm sâu sắc của Chủ và Khách. Khi đối mặt với các thử thách lựa chọn và cạnh tranh, khái niệm Chủ – Khách trong tư duy Kỳ Môn càng dễ dàng giúp con người nắm bắt một cách chính xác, trực tiếp tình thế hiện tại, để từ đó đưa ra những phán đoán và lựa chọn phù hợp thực tế nhất, có lợi nhất. Lợi Chủ thì làm Chủ, lợi Khách thì làm Khách. Thứ logic biện chứng trong hệ thống dự báo Kỳ Môn này đã cung cấp một nền tảng lý luận quan trọng cho việc tiến – thoái, lấy – bỏ trong cuộc sống, đó chính là giá trị của nó.