LẠI BÀN VỀ KỲ MÔN CHỦ KHÁCH – NGUYÊN TẮC LẤY DỤNG CHỦ KHÁCH TRONG KỲ MÔN ĐỘN GIÁP

LẠI BÀN VỀ KỲ MÔN CHỦ KHÁCH – NGUYÊN TẮC LẤY DỤNG CHỦ KHÁCH TRONG KỲ MÔN ĐỘN GIÁP

Có cư dân mạng đặt câu hỏi về vấn đề lấy dụng Chủ – Khách trong Kỳ Môn Độn Giáp. Biên tập viên của Dịch Đức Hiên xin giải đáp thắc mắc liên quan đến vấn đề này, hy vọng sẽ hữu ích cho bạn.

Chủ và Khách là một cặp khái niệm độc đáo trong khoa dự đoán Kỳ Môn Độn Giáp, phân chia âm dương, ứng với động và tĩnh. Bởi Kỳ Môn bắt nguồn từ binh pháp thời cổ, là bí kíp cướp đoạt tạo hóa, hành quân đánh trận. Chiến tranh vốn có thắng bại, vạn vật tự có động tĩnh, nhân sự tổng có nhân quả, từ đó mà diễn hóa ra khái niệm Chủ – Khách, một khái niệm triết học đầy tính biện chứng. Nguyên lý dùng binh cần biết mình biết ta, mới trăm trận trăm thắng; phân minh Chủ – Khách lại càng giúp ích cho biết mình biết ta. Vì vậy, Kỳ Môn bắt tay vào việc đầu tiên là phân biệt Chủ – Khách, để ứng với động tĩnh cường nhược, điểm thạch thành kim, hóa thối nát thành thần kỳ. Sự hình thành và ứng dụng của tư duy Chủ – Khách có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với hệ thống dự đoán Kỳ Môn.

Chủ và Khách là sự miêu tả chính xác về hai mặt đối lập nhưng thống nhất của một sự vật. Chủ – Khách là cơ quan của động tĩnh, là gốc của tiến thoái. Kỳ Môn trạch cát chính là vận hành dựa trên nguyên lý này. Trong hệ thống động chiêm của Kỳ Môn, cũng cần bất cứ lúc nào nắm chính xác các yếu tố Chủ – Khách, thì mới ứng nghiệm như thần. Bởi vì cục tượng Kỳ Môn là sự ghi chép chân thực của thời không, và Chủ – Khách lại thông qua bàn cục mà kết hợp chặt chẽ với nhau. Phân minh Chủ – Khách động tĩnh, thuần thục tinh yếu Kỳ Môn, thì mới có thể bàn trên giấy mà không sai lầm.

Ngày xưa, Gia Cát Lượng vận trù quyết sách, khéo vặn chuyển càn khôn, chính là nhờ ông nắm bắt chính xác Chủ – Khách trong Kỳ Môn. Các bậc tiền hiền Kỳ Môn qua các đời đều có luận thuật quan trọng về điều này, đặc biệt là trong hành quân đánh trận. Kinh điển Kỳ Môn Yên Ba Điếu Tẩu Ca viết: "Trời tự làm khách, đất tự làm chủ / Lục Giáp suy ra chẳng sai lẽ nào", một câu đã chỉ thẳng thực chất của Chủ – Khách. Kỳ Môn Bí Tập Đại Toàn luận về Chủ – Khách viết: "Kỳ Môn ứng hậu, thời có trước sau, ứng có chủ khách, lấy bỉ thử, nhân ngã mà suy ra." Lại dẫn các trường hợp lợi cho Chủ, lợi cho Khách. Từ đó có thể thấy, đại phàm những tượng nhiều động, chủ động là Khách, ngược lại là Chủ.

Việc lấy dụng Chủ – Khách trong Kỳ Môn, quý ở chỗ lý giải và biến thông. Kỳ Môn Bí Tập Đại Toàn đã luận thuật tỉ mỉ nguyên tắc lấy dụng Chủ – Khách:

"Phàm chủ khách, động tĩnh bất định, biến hóa khôn lường. Cho nên chủ khách là tượng bất định. Hoặc lấy động trước là khách, động sau là chủ; hoặc lấy động là khách, tĩnh là chủ; hoặc lấy tiếng trước là khách, tiếng sau là chủ; hoặc lấy thiên bàn là khách, địa bàn là chủ... Hoặc lấy dương là khách, âm là chủ; hoặc phản khách vi chủ, phản chủ vi khách... Vì thế người thiện dụng Kỳ Môn, trước hết phân chủ khách, sau đó mới rõ phương pháp chiêm đoán." Điều này tuy nói về sự trọng yếu trong hành quân đánh trận, nhưng trong dự đoán nhân sự thường ngày cũng là tiền đề để dự đoán chính xác.

Trong dự đoán Kỳ Môn, có những vấn đề như: chủ động dự đoán cho người và người đến chủ động cầu đoán; trong cùng một giờ có nhiều người đến cầu đoán trước sau v.v. Thực chất đây đều thuộc phạm trù Chủ – Khách. Kỳ Môn Bí Tập Đại Toàn lại nói: "Nếu ta đi tìm người, ta là khách, hắn là chủ, lấy sao ở thiên bàn là ta, sao ở địa bàn là hắn. Nếu hắn đến tìm ta, hắn là khách, ta là chủ, lấy sao ở thiên bàn là hắn, sao ở địa bàn là ta." Có thể thấy sự đối ứng của Chủ – Khách không phải bất biến, mà cần tùy theo trạng thái động tĩnh để phân tích biện chứng. Bởi vậy, nguyên tắc lấy dụng cần tùy theo tình huống khác nhau mà biến thông linh hoạt, không thể câu nệ cứng nhắc. Ví dụ trong một lần chiêm đoán cụ thể, có thể lấy thời làm khách, nhật làm chủ; hoặc lấy nhật làm khách, tháng làm chủ; hoặc lấy tháng làm khách, năm làm chủ. Lại có thể lấy can ở thiên bàn làm khách, can ở địa bàn làm chủ. Tùy cơ lấy dụng, tất cả đều ở chỗ linh cơ của ta cảm ứng. Sáng tỏ cơ quan động tĩnh, xem xét sự ứng nghiệm của chủ khách, thì cục thế sẽ rõ ràng như lòng bàn tay. Ví dụ như đoán chiến sự, trước hết phải phân chủ khách, sau đó mới định thắng bại. Trong cùng một giờ, nhiều người hỏi cùng một loại nhân sự, thì lấy người hỏi trước là khách, người hỏi sau là chủ, để phân biệt sự ứng. Hoặc lấy Chỉ Phù (Giá trị Phù) làm khách, Giá trị Sứ làm chủ; hữu ý là khách, vô ý là chủ, v.v. Ví dụ: Nguyệt can là anh em; người đầu tiên hỏi thì xem cung rơi của thiên bàn nguyệt can, vì là khách; người thứ hai cầu đoán thì lấy cung rơi của địa bàn nguyệt can làm chủ, vì là chủ thì động sau hoặc không động.

Trong dự đoán Kỳ Môn, phàm người đến chủ động cầu đoán thì tương đối dễ nhận biết; chủ động dự đoán thì phải tinh thông đạo Chủ – Khách. Hắn đến cầu ta, cơ hội của hắn hiển lộ rõ ràng; ta đi ứng với hắn, cơ hội của ta khó nhận biết. Cho nên, thường lấy người đến tìm ta làm nhân (cơ hội) và làm khách, động tĩnh của ta làm quả và làm chủ, chủ là trung tâm của khách. Bởi vì hệ thống Kỳ Môn như một tấm gương, hễ có người đến thì liền có hình ảnh phản chiếu, cho nên Kỳ Môn không cự tuyệt sự nghi ngờ của người cầu đoán, càng hỏi thì kết quả càng chi tiết, đây cũng là đạo lợi cho Chủ trong dự đoán Kỳ Môn. Trong dự đoán, không có nhân thì không thành quả, tất cả đều tuân theo nguyên tắc "khách tùy chủ tiện" (khách theo sự tiện lợi của chủ). Làm chủ thì phải thuộc lễ đãi khách, làm khách thì phải chiều theo sở thích của chủ. Dân gian có câu "Học xong Kỳ Môn Độn, khách đến chẳng cần hỏi", nhưng ở tầng cao của dự đoán Kỳ Môn, còn cần đạt tới cảnh giới "chẳng cần hỏi người đến", tức là "người chưa đến đã biết họ sắp đến".

Khái niệm Chủ – Khách trong Kỳ Môn, cũng giống như Thế – Ứng và Thể – Dụng trong Dịch chiêm, thực chất là một khái niệm lập thể, là sự mở rộng của khái niệm Thế – Ứng và Thể – Dụng. Trong Kỳ Môn, để dự đoán chính xác nhân sự, trước hết phải rõ đạo làm chủ, làm khách.

Động tĩnh của người dự đoán thường rất quan trọng, trở thành then chốt của việc làm chủ hay làm khách. Không có khách thì chủ không hiện, không có chủ thì không thành khách. Chủ và Khách là một cặp thể thống nhất, vừa đối lập vừa nương tựa vào nhau. Có khi lấy chủ ứng với khách, có khi lấy khách ứng với chủ. Khách theo sự tiện của chủ, khách nhiều thì chủ chán. Trong dự đoán thực tế, cần bất cứ lúc nào chú ý phân biệt Chủ – Khách. Chủ – Khách là cơ hội đầu tiên của dự đoán, chủ khách phân minh thì cục thế rõ ràng. Dự đoán Kỳ Môn thường lấy một hoàn cảnh cụ thể để đối ứng với thức bàn Kỳ Môn, cho nên hễ con người bước vào bàn cục thì Chủ – Khách động tĩnh liền hiển hiện. Người, vật cụ thể trong thời không cụ thể đều có thể lấy Chủ – Khách để ứng, cho nên tinh thông đạo Chủ – Khách thì không gì là không thể dự đoán, không gì là không thể suy biết. Trong hệ thống mở này, ngoại ứng là điềm báo của sự việc, Chủ – Khách ứng với nhân quả của sự việc.

Tóm lại, mục đích trực tiếp của dự đoán Kỳ Môn là giúp người hướng đến cát, tránh hung. Bởi vì cuộc đời lúc nào cũng đối mặt với sự lựa chọn và cạnh tranh, điều này khó tránh khỏi liên quan đến vấn đề lợi cho Chủ hay lợi cho Khách. Do đó, càng cần nắm bắt từ góc độ triết học ý nghĩa sâu sắc của Chủ và Khách. Khi đối mặt với lựa chọn, thử thách cạnh tranh, khái niệm Chủ – Khách trong tư duy Kỳ Môn càng dễ dàng giúp con người nắm bắt chính xác và trực tiếp tình thế của mình, để đưa ra phán đoán và lựa chọn phù hợp thực tế nhất, có lợi nhất.