QUAN HỆ CHỦ - KHÁCH TRONG KỲ MÔN ĐỘN GIÁP

QUAN HỆ CHỦ - KHÁCH TRONG KỲ MÔN ĐỘN GIÁP

Chủ và khách là một cặp khái niệm độc đáo trong môn dự đoán Kỳ Môn, phân biệt Âm với Dương, ứng với động và tĩnh. Bởi Kỳ Môn bắt nguồn từ quân sự cổ đại, là bí kíp giành lấy sự tạo hóa của trời đất, tiến hành hành quân đánh trận. Chiến tranh vốn có thắng bại, vạn vật tự có động tĩnh, nhân sự tổng có nhân quả, từ đó mà diễn sinh ra khái niệm triết học đầy tính biện chứng là Chủ - Khách. Nguyên lý dùng binh, nhất định phải biết mình biết ta, mới có thể trăm trận trăm thắng; mà phân biệt rõ Chủ - Khách, lại càng có thể giúp ích cho việc biết mình biết ta. Vì vậy, Kỳ Môn bắt tay vào việc đầu tiên là phân biệt Chủ - Khách, để ứng với động tĩnh, mạnh yếu, như điểm sắt thành vàng, hóa thối nát thành thần kỳ. Sự hình thành và ứng dụng của tư duy Chủ - Khách có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với hệ thống dự đoán Kỳ Môn.

Chủ - Khách là sự miêu tả chính xác về hai mặt vừa đối lập vừa thống nhất của một sự vật. Chủ - Khách là cơ then chốt của động tĩnh, là gốc của tiến thoái. Kỳ Môn trạch cát (chọn ngày lành) chính là vận hành dựa trên lý lẽ này. Và trong hệ thống động chiêm của Kỳ Môn, cũng cần phải bất cứ lúc nào cũng nắm bắt chính xác các yếu tố Chủ - Khách, thì mới ứng nghiệm như thần. Bởi vì cục tượng Kỳ Môn là sự phản ánh chân thực của thời không, mà Chủ và Khách lại thông qua bàn cục kết hợp chặt chẽ với nhau. Phân biệt rõ Chủ - Khách động tĩnh, thông thạo tinh hoa Kỳ Môn, thì mới có thể bàn luận trên giấy mà không mắc sai lầm.

Ngày xưa, Gia Cát Lượng vận筹帷幄 (hoạch định trong quân trướng), khéo léo xoay chuyển càn khôn, chính là nhờ vào sự nắm bắt chính xác Chủ - Khách trong Kỳ Môn. Và các bậc tiên hiền Kỳ Môn qua các đời đều có những luận thuật quan trọng về vấn đề này, đặc biệt lấy việc hành quân đánh trận làm trọng yếu. Kinh điển Kỳ Môn 《Yên Ba Điếu Sửu Ca》 (Khói sóng câu cá ca) viết: “Thiên tự vi khách địa vi chủ, Lục giáp suy hề vô sai lý” (Trời tự làm khách, đất làm chủ, suy theo Lục giáp, không sai lẽ), một câu nói đã phá vỡ thực chất của Chủ - Khách. Còn 《Kỳ Môn Bí Tịch Đại Toàn》 bàn về Chủ - Khách viết: “Kỳ môn chi ứng hậu, thời hữu tiên hậu, ứng hữu chủ khách, dĩ bỉ thử, nhân ngã nhi suy chi” (Sự ứng nghiệm của Kỳ Môn, thời điểm có trước sau, sự ứng nghiệm có chủ khách, lấy kia - đây, người - ta mà suy ra). Lại nêu ví dụ các trường hợp lợi chủ, lợi khách, từ đó có thể biết, phàm những gì nhiều động, chủ động thì là khách, ngược lại là chủ.

Việc lấy dụng Chủ - Khách trong Kỳ Môn, quý ở sự lý giải và biến thông. 《Kỳ Môn Bí Tịch Đại Toàn》 đã luận thuật chi tiết nguyên tắc lấy dụng Chủ - Khách:

“Phàm chủ khách, động tĩnh bất định, biến hóa khôn lường. Cho nên chủ khách, là tượng không cố định. Hoặc lấy tiên động vi khách, hậu động vi chủ; hoặc lấy động vi khách, tĩnh vi chủ; hoặc lấy tiên thanh vi khách, dĩ hậu thanh vi chủ; hoặc lấy Thiên bàn vi khách, Địa bàn vi chủ... Hoặc lấy Dương vi khách, Âm vi chủ; hoặc phản khách vi chủ, phản chủ vi khách... Cho nên người giỏi dùng Kỳ Môn, trước hết phân biệt Chủ - Khách, sau đó mới rõ phương pháp chiêm đoán.”

Tuy là điều trọng yếu trong hành quân đánh trận, nhưng trong dự đoán nhân sự thường ngày cũng là tiền đề để dự đoán chính xác.

Ví dụ trong dự đoán Kỳ Môn, có những vấn đề như: chủ động dự đoán cho người và người đến chủ động cầu đoán, trong cùng một thời gian có nhiều người đến cầu đoán trước sau khác nhau, v.v… những điều này thực chất đều thuộc phạm trù Chủ - Khách. 《Kỳ Môn Bí Tịch Đại Toàn》 lại nói: “Nếu ta đi tìm người, ta là khách, người là chủ, lấy sao trên Thiên bàn là ta, lấy sao trên Địa bàn là người. Nếu người đến tìm ta, người là khách, ta là chủ, lấy sao trên Thiên bàn là người, sao trên Địa bàn là ta.” Có thể thấy sự tương ứng của Chủ - Khách không phải bất biến, mà cần phải tùy theo trạng thái động tĩnh mà phân tích biện chứng. Vì vậy, nguyên tắc lấy dụng nên thay đổi linh hoạt tùy theo tình huống khác nhau, không thể câu nệ cứng nhắc. Ví dụ trong một lần chiêm đoán cụ thể, có thể lấy giờ làm khách, ngày làm chủ; hoặc lấy ngày làm khách, tháng làm chủ; hoặc lấy tháng làm khách, năm làm chủ. Lại có thể lấy can trên Thiên bàn làm khách, can trên Địa bàn làm chủ. Lấy dụng tùy cơ, đều ở nơi linh cơ cảm nhận của bản thân. Hiểu rõ cơ then chốt của động tĩnh, xem xét sự ứng nghiệm của Chủ - Khách, thì cục thế sẽ thấy rõ như lòng bàn tay. Ví dụ như xem việc chiến tranh, cần phải phân biệt Chủ - Khách trước, sau đó mới định thắng bại; cùng một thời gian nhiều người hỏi về cùng một loại nhân sự, thì lấy người hỏi trước làm khách, người hỏi sau làm chủ, để phân biệt sự ứng. Hoặc lấy Trực phù làm khách, Trực sử làm chủ; có ý làm khách, vô ý làm chủ, v.v… Ví dụ như nguyệt can là anh em, người đầu tiên hỏi thì xem cung lạc của Thiên bàn nguyệt can, bởi đó là khách; người cầu đoán thứ hai thì lấy cung lạc của Địa bàn nguyệt can làm chủ, bởi người đó là chủ thì sẽ động sau hoặc không động.

Trong dự đoán Kỳ Môn, phàm người đến chủ động cầu đoán thì tương đối dễ nhận biết; chủ động dự đoán thì cần phải thông thạo đạo Chủ - Khách. Người đến tìm ta, cơ trọng rõ ràng; ta đi ứng với họ, cơ khó phân biệt. Vì vậy, thường lấy việc người khác đến tìm mình là nhân, là khách; sự động tĩnh của mình là quả, là chủ, chủ là trung tâm của khách. Bởi vì hệ thống Kỳ Môn giống như một tấm gương, phàm có người đến liền có ảnh phản chiếu, do đó Kỳ Môn không cự tuyệt sự nghi ngờ của người cầu đoán, càng hỏi thì kết quả càng chi tiết, đây cũng chính là đạo lợi chủ của dự đoán Kỳ Môn. Trong dự đoán, không có nhân thì không thành quả, tất cả đều tuân theo nguyên tắc “khách tùy chủ tiện” (khách theo tiện lợi của chủ). Làm chủ thì nên quen thuộc lễ tiếp khách, làm khách thì cần chiều theo ý thích của chủ. Dân gian vẫn có câu “Học xong Kỳ Môn Độn, người đến không cần hỏi”, nhưng dự đoán Kỳ Môn ở tầng cao, còn phải đạt đến cảnh giới “không cần hỏi người đến”, tức là “người chưa đến đã biết sắp đến”.

Khái niệm Chủ - Khách trong Kỳ Môn, cũng giống như Thế - Ứng và Thể - Dụng trong dịch chiêm, thực chất là có tính lập thể, là sự mở rộng của khái niệm Thế - Ứng và Thể - Dụng. Trong Kỳ Môn, để dự đoán chính xác về nhân sự, trước hết cần phải hiểu rõ đạo làm chủ, làm khách. Sự động tĩnh của người dự đoán thường rất quan trọng, trở thành điểm mấu chốt của việc làm chủ hay làm khách. Không có khách thì chủ không hiện, không có chủ thì không thành khách. Chủ và khách, là một cặp thể đối lập phụ thuộc lẫn nhau. Có lúc, có thể lấy chủ để ứng cho khách, có lúc lại lấy khách để ứng cho chủ. Khách tùy theo chủ, khách nhiều thì chủ chán. Trong dự đoán thực tế, cần phải bất cứ lúc nào cũng chú ý phân biệt Chủ - Khách. Phân biệt được Chủ - Khách thì cục thế sáng tỏ. Và dự đoán Kỳ Môn thường lấy một môi trường cụ thể đối ứng với thức bàn Kỳ Môn, cho nên hễ nhân vật bước vào bàn cục, thì Chủ - Khách động tĩnh liền hiển hiện. Con người, sự vật cụ thể trong thời không cụ thể, đều có thể lần lượt lấy Chủ - Khách để ứng, vì vậy nếu thông thạo đạo Chủ - Khách, thì không gì là không thể dự đoán, không gì là không thể đoán. Trong hệ thống mở này, ngoại ứng là điềm báo của sự việc, Chủ - Khách ứng nghiệm nhân quả của sự việc.

Tóm lại, mục đích trực tiếp của dự đoán Kỳ Môn, là giúp con người hướng đến cát, tránh hung. Bởi cuộc đời lúc nào cũng phải đối mặt với sự lựa chọn và cạnh tranh, điều này không thể tránh khỏi liên quan đến vấn đề lợi chủ hay lợi khách. Vì vậy, càng nên nắm bắt nội hàm sâu sắc của Chủ và Khách trên phương diện triết lý. Khi đối mặt với sự lựa chọn, thử thách cạnh tranh, khái niệm Chủ - Khách trong tư duy Kỳ Môn càng dễ dàng giúp con người nắm bắt một cách chính xác, trực tiếp tình thế hiện tại, để đưa ra phán đoán và lựa chọn phù hợp thực tế nhất, có lợi nhất. Lợi chủ thì làm chủ, lợi khách thì làm khách. Lối tư duy biện chứng của hệ thống dự đoán Kỳ Môn đã cung cấp luận cứ lý luận quan trọng cho việc tiến thoái, lựa chọn trong cuộc đời, và đó cũng chính là giá trị của nó.